Pomiń polecenia Wstążki
Przeskocz do głównej zawartości
Przeskocz do głównego menu
Logowanie
 

 wSPOMNIENIA

 
DOROBEK NAUKOWO–DYDAKTYCZNY PROF. DRA HAB. ZDZISŁAWA FEDOROWICZA
doktora honoris causa Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie
 
 
20 sierpnia 2007 roku z głębokim smutkiem żegnaliśmy na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie Profesora Zdzisława Fedorowicza – wielce zasłużonego w badaniu problemów ekonomicznych w świecie po II wojnie światowej, w warunkach konfrontacji różnych modeli politycznych, gospodarczych, kulturalnych, rozpadu imperiów kolonialnych i wzrastającymi możliwościami ludzkości w pozyskiwaniu energii umożliwiającej zarówno gwałtowne przyśpieszanie rozwoju, jak i niszczenia.
Profesor doskonale rozumiał epokę, w której żył. Zdawał sobie sprawę, że świat jest niepodzielny. Badania swoje koncentrował na zagadnieniach węzłowych. Zabierał głos w sprawach najistotniejszych, licząc się z warunkami politycznymi, społecznymi i ograniczeniami. Konfrontował doświadczenia różnych systemów ekonomicznych i społecznych. Interesował się zmianami społeczno-ekonomicznymi w krajach wyzwalających się z zależności kolonialnej.
 
Urodził się w Wilnie w roku 1922 w polskiej rodzinie inteligenckiej. Ojciec był Dyrektorem Gimnazjum i Liceum im. Zygmunta Augusta. W latach II Wojny Światowej był Delegatem Rządu Londyńskiego w okręgu Wileńskim. Po wejściu Armii Czerwonej do Wilna w roku 1944 został aresztowany i zesłany na Syberię na lat 10. Rodzinę objęto surowymi represjami.
 
Przed wybuchem II Wojny Światowej ukończył w Wilnie szkołę średnią i podjął studia na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Wileńskiego. Przerwał studia w roku 1940 na skutek zmiany – na rosyjski – języka wykładowego. Dopiero w roku 1941 rozpoczął studia prawnicze na konspiracyjnym, polskojęzycznym Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. W tym trybie zaliczył dwa lata studiów.
 
W latach wojny pozyskiwał środki utrzymania przez wykonywanie prostych prac fizycznych w różnych miejscach Wileńszczyzny. Głęboki patriotyzm i przebieg II Wojny Światowej spowodował wstąpienie w 1943 do Armii Krajowej i udział w akcjach zbrojnych przeciwko Niemcom. Po wkroczeniu na Wileńszczyznę wojsk radzieckich Zdzisław Fedorowicz został zmobilizowany do Armii Czerwonej. Zimą 1945 roku walczył w Armii Berlinga.
 
Po zdemobilizowaniu – w październiku 1945 roku – osiadł na Pomorzu Gdańskim. Pierwszą pracą jaką podjął w Polsce było stanowisko referenta w Wojewódzkim Urzędzie Ziemskim Gdańsk-Sopot, a następną – w 1946 roku stanowisko kierownika Sekcji Finansowej Zjednoczenia Przemysłu Konserwowego Gdynia-Sopot.
 
Podejmuje jednocześnie studia na dwóch uczelniach:
  • Uniwersytecie im. Mikołaja Kopernika w Toruniu – była to kontynuacja studiów prawniczych rozpoczętych w Wilnie,
  • Wyższej Szkole Handlu Morskiego w Gdyni – Studia Ekonomiczne.

W roku 1947 uzyskuje dyplomy ukończenia studiów uniwersyteckich – z tytułem magistra, a w Szkole Handlu Morskiego – z dyplomem I stopnia.

Dyplom magistra ekonomii otrzymał w 1948 roku w Akademii Ekonomicznej w Poznaniu.

W roku 1948 Profesor przyjeżdża do Warszawy. Podejmuje pracę na stanowisku kierownika działu w Centralnym Zarządzie Przemysłu Mięsnego i jednocześnie w Instytucie Przemysłu Mięsnego. Przyjazd do Warszawy umożliwił nawiązanie kontaktu ze Szkołą Główną Planowania i Statystyki w Warszawie, co spowodowało, że w roku 1951 został zatrudniony w charakterze tzw. „pomocniczej siły naukowej” – jako pracownik kontraktowy do prowadzenia wykładów zleconych z zakresu finansów przedsiębiorstw przemysłowych oraz organizacji i planowania w przedsiębiorstwach. Na początku 1952 roku otrzymał etat asystenta w Katedrze Finansów i Kredytu, a od września 1952 roku – etat adiunkta. Co więcej, równoczesna wówczas praca w CZPM i w IPM stworzyła szanse do napisania w stosunkowo krótkim czasie rozprawy naukowej pod kierunkiem prof. Bronisława Blassa na temat: „Niektóre rezerwy wzrostu akumulacji w przemyśle mięsnym”. Stała się ona podstawą do uzyskania w roku 1955 stopnia doktora nauk ekonomicznych.
 
Wzmożona działalność naukowo-dydaktyczna spowodowała bardzo szybkie awanse, a mianowicie: 1 listopada 1954 roku został powołany na stanowisko zastępcy profesora, 31 grudnia 1957 na stanowisko docenta, 18 lipca 1963 r. – profesora nadzwyczajnego, a po uzyskaniu w dniu 9 stycznia 1971 roku – tytułu naukowego profesora nauk ekonomicznych – został mianowany w dniu 1 lutego 1971 roku przez Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego na stanowisko profesora zwyczajnego w SGPiS.
 
W SGPiS-ie Profesor pełnił także ważne funkcje w administracji dydaktycznej i naukowej takie, jak: prodziekana Wydziału Finansów i Statystyki, dziekana Wydziału Finansów i Statystyki, kierownika Katedry Finansów, dyrektora Instytutu Planowania i Finansowania Gospodarki Narodowej przy Wydziale FiS i równocześnie kierownika Zakładu Finansów w tym Instytucie oraz funkcję prorektora Uczelni ds. nauki.
 
PRACA DYDAKTYCZNA NA WYŻSZYCH UCZELNIACH
 
I. SZKOŁA GŁÓWNA PLANOWANIA I STATYSTYKI W WARSZAWIE (SGH)
 
Uruchomienie po wojnie studiów w Szkole Głównej Planowania i Statystyki wymagało przede wszystkim stworzenia pomocy dydaktycznych. W latach pięćdziesiątych, począwszy od 1952 roku ukazywały się opracowania Profesora dla potrzeb wewnętrznych SGPiS, wydawanych dla poszczególnych wydziałów w formie maszynopisów powielonych. Ale nie tylko, bo również edytowane były przez wydawnictwa zewnętrzne, na przykład: Państwowe Wydawnictwo Szkolne, Polskie Wydawnictwo Gospodarcze, a także Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Tematycznie materiały dydaktyczne dotyczyły wówczas dokumentacji i rozliczeń w handlu, analizy działalności gospodarczej przedsiębiorstw, finansów i kredytu oraz finansów przedsiębiorstw przemysłowych. Dwa ostatnie tematy zostały przygotowane przez Profesora przy współpracy z nowopozyskiwanymi pracownikami katedry: Tadeuszem Kierczyńskim i Jerzym Lindnerem. Przygotowanie tych materiałów było niewątpliwie istotnym wkładem w uruchomienie zajęć w Uczelni – zwłaszcza w Warszawie po straszliwych skutkach działań wojennych. Była to także praca niezwykle trudna, ze względu na przymus wdrażania zasad gospodarki socjalistycznej.
 
Profesor Zdzisław Fedorowicz był na SGPiS promotorem dużej liczby prac magisterskich. W okresie powojennym z ich rejestracją spotykamy się dopiero od roku akademickiego 1957/58. Z katalogów ręcznych prac magisterskich wynika, że w okresie od 1957/58 do 1959/60 dyplomy magisterskie za prace napisane pod kierunkiem Profesora otrzymało 14 osób. Ale już w latach akademickich 1960/61 i 1961/62 liczba osób wypromowanych przez Profesora wzrosła do 38 osób, a w całym okresie zidentyfikowanym na podstawie katalogów ręcznych od 1957/58 do końca roku akademickiego 1968/69 Profesor wypromował 215 magistrów.
 
Są trudności ustalenia liczby magistrów z następnych lat pracy Profesora w SGH na podstawie niepełnych danych w katalogach archiwalnych biblioteki mogę określić tylko w przybliżeniu liczbę studentów z którymi Profesor prowadził seminaria w następnych latach pracy tj. od roku akademickiego 1969/1970 do momentu przejścia na emeryturę 30 wrześniu 1992 roku. Oznaczałoby to, że w ciągu 40 lat pracy w SGH z seminarium Profesora trafiło do praktyki gospodarczej ponad 700 osób z dyplomem magistra ekonomii.
Na początku lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku Wydział Finansów i Statystyki podjął współpracę z Ministerstwem Finansów w zakresie podnoszenia kwalifikacji pracowników resortu i banków w ramach podyplomowych rocznych studiów. Powstało podyplomowe Roczne Studium Bankowości i Finansów. Profesor Fedorowicz aktywnie uczestniczył w opracowaniu programu, uwzględnił tę problematykę w wykładach i na seminariach. Studium to nieprzerwanie funkcjonowało do 1988 roku.
 
W latach dziewięćdziesiątych zostało zorganizowane odrębne studium dla sektora bankowego pod protektoratem Centrali Narodowego Banku Polskiego. Profesor Fedorowicz z dużym zaangażowaniem włączył się w realizację programu Podyplomowego Studium Bankowości. Prowadził wykład z polityki pieniężnej i seminarium z bankowości. W tym miejscu chciałabym podkreślić, że zajęcia prowadzone przez Profesora w kolejnych latach cieszyły się wśród słuchaczy zawsze największym powodzeniem. W ciągu 8 lat funkcjonowania tej formy kształcenia praktyków na SGH Profesor wypromował 166 absolwentów.
 
II. PRYWATNA WYŻSZA BUSINESU I ADMINISTRACJI W WARSZAWIE
 
Po przejściu z SGH w roku 1992 na emeryturę w wieku lat 70–ciu Profesor Zdzisław Fedorowicz nie rezygnuje z pracy zawodowej. Włącza się aktywnie w organizację procesu dydaktycznego i badań naukowych w nowo powstającej wyższej uczelni.
Jego wkład w uruchomienie zajęć z zakresu finansów i bankowości dla przyjętych studentów polegał nie tylko na zwerbowaniu odpowiednich nauczycieli akademickich, ale także na przygotowaniu materiałów dydaktycznych dostosowanych do potrzeb rodzącej się w kraju nowej rzeczywistości gospodarczej.
 
W okresie 1992–1997 wewnętrzne wydawnictwo szkoły opublikowało siedem tytułów opracowanych podręczników i skryptów o łącznej objętości ponad 600 stron. Niewątpliwie miało to pozytywny wpływ na poziom wiedzy wypromowanych przez Profesora w latach 1995 i 1996 42 magistrów i jej dostosowania do potrzeb funkcjonowania gospodarki w nowych uwarunkowaniach.
 
III. WYŻSZA SZKOŁA UBEZPIECZEŃ I BANKOWOŚCI  obecnie AKADEMIA FINANSÓW w WARSZAWIE
 
W latach 1996–2006 Profesor Fedorowicz był zatrudniony w Wyższej Szkole Ubezpieczeń i Bankowości. Dla studiów magisterskich program dydaktyczny realizowany przez Profesora obejmował wykłady z polityki pieniężnej oraz seminaria z finansów i bankowości, a w programie podyplomowych studiów dla kadry naukowej prowadził wykłady i seminaria z metodologii badań naukowych. Efekty pracy dydaktycznej w tej szkole: to wypromowanie 52 magistrów ekonomii i przygotowanie recenzji 83 prac magisterskich.
W ramach podyplomowych studiów dla kadr naukowych Profesor dla słuchaczy studiów doktoranckich pełnił rolę promotora i konsultanta. Pod kierunkiem Profesora w Akademii została napisana i obroniona jedna praca doktorska. A grupa słuchaczy Profesora – przed rozwiązaniem umowy o zatrudnienie – liczyła 7 osób.
 
IV. WYŻSZA SZKOŁA HANDLU I PRAWA W WARSZAWIE
 
W październiku 1999 roku Profesor podjął pracę w Wyższej Szkole Handlu i Prawa w Warszawie w Katedrze Usług Finansowych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania. Nazwa tej katedry została zmieniona w 2006 roku na Katedrę Finansów i Bankowości.
Zajęcia dydaktyczne Profesor prowadził z kilku przedmiotów, utrzymując następujący rytm ich uruchamiania: W jesiennych semestrach prowadził konwersatoria z dwóch przedmiotów: Bankowość komercyjna oraz Kredyty i Zabezpieczenia bankowe. W wiosennych semestrach seminaria z Finansów przedsiębiorstw i Bankowości komercyjnej oraz konwersatorium z Finansów publicznych. Rezultaty pracy dydaktycznej Profesora w tej Uczelni najlepiej ilustruje liczba wypromowanych 188 magistrów ekonomii w ciągu 8 lat pracy.
 
Podczas pracy w Wyższej Szkole Handlu i Prawa Profesor publikuje w czasopismach i zeszytach naukowych w wewnętrznym wydawnictwie uczelni. Jednocześnie w tym czasie uczestniczy w przygotowaniu prac zbiorowych do publikacji w innych uczelniach np. SGH w Warszawie, Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu. Niewątpliwie duży udział Profesora w zewnętrznych zespołach autorskich dawał szansę na sprawną aktualizację wiedzy i przyspieszenie jej upowszechnienia. Miało to istotne znaczenie dla pracy dydaktycznej i skutecznego pozyskiwania przez absolwentów miejsc pracy zawodowej.
 
V. EDUSAT WYŻSZA SZKOŁA SPOŁECZNO–EKONOMICZNA W WARSZAWIE
 
W roku akademickim 2004/2005 Profesor prowadził 12 godzinny wykład z finansów w studiu telewizyjnym tej uczelni dla kształcenia eksternistycznego.
 
KSZTAŁCENIE KADR NAUKOWYCH
 
W latach 1961–2004 pod kierunkiem Profesora napisano i obroniono 31 prac doktorskich. Należałoby w tym miejscu podkreślić, że z ogólnej liczby wypromowanych doktorów 16 osób to cudzoziemcy, a największa ich grupa uzyskała stopień doktora nauk ekonomicznych w dekadzie lat siedemdziesiątych. Było to spowodowane w tym czasie dużą aktywnością Profesora za granicą. Profesor należał do Towarzystwa Uniwersyteckiego do Badań Ekonomicznych w Amsterdamie, do Międzynarodowego Instytutu Finansów Publicznych w Paryżu. Pełnił też funkcję eksperta Organizacji Narodów Zjednoczonych w Egipcie, Syrii, Algierii i we Włoszech. A jednocześnie prowadził zajęcia dydaktyczne na Uniwersytetach w Kairze, Oranie i w Paryżu.
 
 
 
 
 
Postscriptum
 
Na zakończenie tej relacji o Dziele Profesora Zdzisława Fedorowicza pozwolę sobie przytoczyć opinię o Profesorze wydaną przez Rektora Stanisława Nowackiego w dniu 3 listopada 1981 roku w następujących punktach:
  • należy do czołowych ekonomistów polskich
  • wybitny znawca finansów w krajach socjalistycznych i kapitalistycznych
  • prace naukowe odznaczają się oryginalnością
  • przedmiotem badań – wszystkie dziedziny finansów
  • dorobek teoretyczny ważny dla gospodarki narodowej
  • miał możność sprawdzania w praktyce swoich koncepcji
  • wpłynął na rozwiązania prawne i organizacyjne w polskim systemie ekonomicznym jako członek komisji rządowych projektujących rozwiązania
  • wykształcił liczne grono ekonomistów, z których wielu zajmuje odpowiedzialne stanowiska
  • jest najbardziej znanym na świecie z ekonomistów polskich.
  • I dodać od siebie:
 
Treść tego opracowania dotyczy osiągnięć Profesora na polu badań naukowych i pracy dydaktycznej w uczelniach wyższych krajowych i zagranicznych.
 
Profesor odgrywał także dużą rolę w praktyce gospodarczej. Przez ćwierć wieku piastował wysokie stanowiska Pierwszego Zastępcy Prezesa:
  • w Centrali Narodowego Banku Polskiego w latach 1956–1978
  • i w Komisji Planowania przy Radzie Ministrów w latach 1978–1980.
 
W okresie tym Profesor opublikował w periodykach znaczną liczbę przyczynków naukowych pobudzających do dyskusji, co pozwalało na konstruktywną wymianę poglądów między wybitnymi naukowcami w kraju i za granicą.
Instytucje te miały decydujący wpływ na efektywność gospodarki i określanie warunków jej rozwoju.
Obie odegrały istotną rolę w przemianach ustrojowych na przełomie wieków.
 
Polskę – w jakiej żyjemy – zawdzięczamy Tym, co o niej myśleli w czasach trudnych.
Wśród Nich był zawsze Profesor Zdzisław Fedorowicz.
 
Barbara Gruszka
Warszawa, czerwiec 2008 roku