Pomiń polecenia Wstążki
Przeskocz do głównej zawartości
Przeskocz do głównego menu
Nawiguj w górę
Logowanie
 

 Jan Witkiewicz-Koszczyc - architekt

 
Na jednym z projektów budynków Jan Witkiewicz-Koszczyc, twórca kampusu, podał swój adres i numer telefonu:
Warszawa, ul. Rakowiecka 6 m. 7, tel. 8-10-73.
 
 
Przedstawiamy biogram architekta Jana Witkiewicza-Koszczyca

foto.jpg

 
 
 
 
 
 
 
 
 










jw.jpg

Jan Witkiewicz
,
właściwie Jan Witkiewicz-Koszczyc architekt i konserwator zabytków,  urodził się 16 marca 1881 roku w majątku Urdomin na Litwie jako syn Anny z Łopacińskich i Jana Witkiewicza, inżyniera budowy kolei. Był bratankiem malarza i twórcy stylu zakopiańskiego Stanisława Witkiewicza oraz stryjecznym bratem malarza, pisarza i filozofa Stanisława Ignacego Witkiewicza (Witkacego).

Studiował architekturę w Instytucie Politechnicznym w Warszawie (1899-1900), Szkole Politechnicznej we Lwowie (1900-1901) i w Königlich Bayerische Technische Hochschule w Monachium (1901-1905).

Podczas studiów należał do tajnych organizacji socjalistycznych i w związku z tym od 1902 roku zaczął używać pochodzącego od panieńskiego nazwiska prababki przydomku Koszczyc, który odtąd stał się częścią jego nazwiska. W tym okresie poznał m.in. założycieli PPS Witolda Jodkę i Bolesława Miklaszewskiego, twórcy Wyższej Szkoły Handlowej w Warszawie.

Jako architekt zadebiutował w Monachium projektem drewnianej willi "Witkiewiczówka" w Zakopanem (1903), a po powrocie do kraju i osiedleniu się w Nałęczowie zrealizował letnie studio „Chata” dla Stefana Żeromskiego (1905), Mauzoleum grobowe Adasia Żeromskiego (1920-1922), Ochronkę-Przedszkole (1906-1907), będące jednym ze szczytowych osiągnięć wczesnomodernistycznej parafrazy stylu zakopiańskiego w kamieniu; zaprojektował także obiekty należące do czołowych przykładów wczesnego modernizmu w Polsce - willę „Brzozy” (1907-1908) i Szkołę Towarzystwa Przyjaciół Przemysłu Ludowego (1910-1911).

Od 1908 roku brał udział w konkursach architektonicznych, między innymi na Dom Sztuki na Wystawie Przemysłu i Rolnictwa w Częstochowie (1909), będący przykładem kubistycznej parafrazy stylu zakopiańskiego,  na kościół w Limanowej (1909). Jako członek Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości (od 1907) zaangażował się w prace konserwatorskie.
 
U źródeł twórczości architektonicznej Koszczyca leżała idea wypracowania polskiego stylu narodowego, opartego między innymi na pseudofolklorystycznym modelu stworzonym jako styl zakopiański przez jego stryja Stanisława Witkiewicza. Na tym fundamencie, zmocnionym przez historyzujący nurt wczesnego modernizmu wypracowany w narodowym neowernakularyzmie (niem. Heimatkultur) i szkole monachijskiej, a później przez koncepcje drugiego "ojca duchowego" Koszczyca – architekta Franka Lloyda Wrighta, skonstruował własną, antyakademicką architekturę. Po pierwszej wojnie założył w Nałęczowie Szkołę Rzemiosł Budowlanych.

W 1918 roku dyrektor Wyższej Szkoły Handlowej w Warszawie Bolesław Miklaszewski złożył mu propozycję sporządzenia ideowego projektu gmachu WSH w Warszawie, co było początkiem wieloletnich prac przy tym obiekcie. W 1919 roku przeniósł się  wraz ze swoją Szkołą do Kazimierza Dolnego w związku z nominacją na stanowisko kierownika odbudowy miasteczka. Zrealizował tu szereg obiektów, m.in. Dom Kifnerów (1919), Łaźnię Miejską (1919-1920), budynek Szkoły Rzemiosł (1922-1925), a także prowadził prace konserwatorskie, niekiedy oceniane jako kontrowersyjne (np. przeprowadzona w latach 1924-1925 restauracja renesansowej Kamienicy Celejowskiej w Kazimierzu, którą elementami własnego pomysłu uzupełnił współpracownik Koszczyca, jednoręki rzeźbiarz-samouk Jerzy Łopuszański).

W 1925 roku w wyniku wygranego zamkniętego konkursu na gmachy Wyższej Szkoły Handlowej w Warszawie, przenosi się do stolicy i poświęca się pracy nad projektami i budową kampusu, budowanego na terenie Mokotowa, wówczas nowej wielkiej dzielnicy Warszawy. Realizacja tej największej i najbardziej prestiżowej w jego karierze realizacji trwała do 1935 roku i w wyniku licznych zmian przybrała formę zespołu pawilonów zgrupowanych wokół wewnętrznego dziedzińca, z których do wojny zrealizowano trzy: Pawilon Zakładów Doświadczalnych (1925-1926) i Bibliotekę (1928-1930) oraz Dom Profesorski (1935).

koszczyc.jpg
W kampusie Koszczyc zastosował nowatorskie rozwiązania konstrukcyjne i formalne, m.in. wielka przeszklona klatka Biblioteki była pierwszym w Polsce i drugim w Europie (po Zurychu) nowoczesnym gmachem bibliotecznym. W tym okresie zrealizował też szereg innych projektów (Sanatorium w Rabsztynie, budynek Szkoły Rodzin Wojskowych w Warszawie, Prewentorium dla Dzieci w Otwocku, kościół w Błędowie koło Grójca), wykonał projekty Świątyni Opatrzności w Warszawie, prowadził prace konserwatorskie m.in. w Lądzie nad Wartą, Kościelnej Wsi, Belsku. Projektował wnętrza i meble, w tym zwłaszcza wyposażenie do gmachów Wyższej Szkoły Handlowej.
 
Wybuch drugiej wojny światowej zakończył architektoniczną aktywność Jana Witkiewicza-Koszczyca. Po wojnie poświęcił się restauracji romańskiej kolegiaty w Tumie pod Łęczycą połączonej z regotycyzacją (1947-1954) i pałacu w Otwocku Wielkim (1947-1958), oraz pracy w Naczelnej Dyrekcji Muzeów i Ochrony Zabytków przy Ministerstwie Kultury i Sztuki. Współorganizował Instytut Urbanistyki i Architektury PAN (1950).

W 1952 roku został członkiem tytularnym PAN. Jako twórca Wyższej Szkoły Handlowej nie ingerował w podjętą w latach 1950-51 budowę gmachu głównego dawnej WSH (przemianowanej w 1949 roku na Szkołę Główną Planowania i Statystyki – SGPiS), podczas której zmieniono pierwotne projekty Koszczyca z lat dwudziestych. Gmach Główny SGPiS uznano za wzorcowy przykład architektury realizmu socjalistycznego w Polsce, honorując Koszczyca prestiżową w PRL Nagrodą Państwową I stopnia (1951). Wcześniej architekt był odznaczony m. in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1929) „za zasługi na polu architektury, pracy niepodległościowej i społecznej” i Złotym Krzyżem Zasługi (1947) „za zasługi położone w zabezpieczeniu arcydzieł kultury polskiej”.
 
Zmarł 25 października 1958 roku w Warszawie w wieku 77 lat. Pochowano go na cmentarzu Powązkowskim.

Dorobek Jana Witkiewicza-Koszczyca jest znaczny i zróżnicowany, katalog prac obejmuje 170 pozycji, w tym 50 realizacji, prace z zakresu konserwacji, projektowania mebli i wnętrz. W wielu dziedzinach był pionierem, między innymi zainicjował opracowania planu regulacyjnego Warszawy (1909). Jako konserwator zabytków reprezentował starą szkołę stylistycznego puryzmu, ale zdołał połączyć ją z nowoczesną technologią, oraz z modernistyczną szkołą konserwacji postrzeganej jako twórczość.

W panoramie architektury polskiej pierwszej połowy XX wieku Koszczyc należy do generacji tzw. pierwszych modernistów ("starych") i jest najoryginalniejszym i najbardziej niezależnym reprezentantem tzw. szkoły narodowej w architekturze polskiej oraz ekspresjonizmu lat 1910-1925, czołowym przedstawicielem tzw. drugiej awangardy i umiarkowanego modernizmu (zmodernizowanego klasycyzmu). W jego obiektach zbiegały się najważniejsze problemy architektoniczne pierwszej połowy XX wieku, zawarte pomiędzy dążeniem do wypracowania własnego, narodowego oblicza architektury i pogodzeniem go z nowymi standardami cywilizacyjnymi i paradygmatem modernistycznym. Inspirowane twórczością amerykańskiego architekta Franka Lloyda Wrighta motywy sytuują Koszczyca jako prekursora w Polsce zasad tzw. architektury ekologicznej, a także w kręgu tzw. architektury demokratycznej.
 
 
Opracowała Marta Leśniakowska
 
 
Fot. 1. Jan Witkiewicz-Koszczyc, Zbiory rodzinne Jana Witkiewicza-Koszczyca
Fot. 2. Jan Witkiewicz-Koszczyc - drugi z prawej, sierpień 1934 rok.
Źródło: NAC
 
 
Praca wykonana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki" w latach 2012-2015